Limburgse Literatuurdag in Maastricht!
op zondag 28 oktober in Centre Ceramique in Maastricht van 13.00 tot 17.00 u. de 4e LiLiLi-dag. Voordracht, poppetheater, film, toneel en muziek.

Hollanders' en andere niet-Maastrichtenaren maken dat het Mestreechs in de loop der jaren is verwaterd. Ook veel echte' Maastrichtenaren weten niet meer hoe het precies hoort. Maar wat is correct' Mestreechs?

19 10 2001 Dagblad De Limburger (editie Maastricht)

'Als je Mestreechs schrijft, doe het dan goed'

Door Siebrand Vos

MAASTRICHT Het Mestreechs wordt niet alleen belaagd door het Nederlands en de Nederlandstalige import' in de stad, -lieden uit omliggende plaatsen en streken kunnen er ook -wat van. Zo kan het gebeuren dat heel wat Maastrichtenaren inmiddels sjpeule' zeggen, -terwijl het van toch echt speule' moet zijn. De sj'-uitspraak van veel woorden (sjtom etc.) -is Limburgs van buiten de stad, maar hoeveel echte' -Maastrichtenaren weten dat nog?

Steeds minder en dat is niet verwonderlijk, stelt Flor Aarts, die dit soort veranderingen signaleert en verklaart in zijn boek Mestreechs. Eus moojertaol. Een levend dialect zal nu eenmaal nooit stil blijven staan. Radio en televisie, de Limburgse zenders niet in het minst, zullen de spreektaal altijd beïnvloeden. Maastrichtenaren leven niet meer op een eilandje, zoals vroeger. Een ontwikkeling die Aarts overigens niet betreurt. De universiteit is heel goed geweest voor de stad, zegt hij.
Toch zou de aankondiging van een geboorte of een overlijdensbericht in correct Maastrichts moeten worden opgesteld, meent de emeritus-hoogleraar Engelse taal- en letterkunde. Als je het doet, doe het dan meteen goed. Kleine moeite.
Sinds 1999 is er een officiële spelling (overgenomen van Speulentere Spelle van Pol Brounts en Phil Dumoulin) en met Aarts' boek is er nu ook een eerste volledige beschrijving van de grammatica.
Aarts (1934), een geboren en getogen Maastrichtenaar die jarenlang in Nijmegen Engels doceerde, wilde na zijn pensioen graag nog iets met taal doen. Zonder goedvoorziene Universiteitsbibliotheek in de buurt viel het Engels af, zodat hij als vanzelf bij zijn moedertaal terechtkwam.
Zijn boek is het tweede in een Maastricht-trilogie van de Veldeke-Krink Mestreech. Het eerste deel betrof het spreekwoordenboek Good en geistig gesag, het derde wordt een geheel herziene en aan de nieuwe officiële spelling aangepaste versie van Endepols' populaire Diksjenaer van 't Mestreechs uit 1955. Nu nog een Maastrichtse variant van het Groene Boekje en de stad is geheel voorzien.
Een dialect is al die aandacht wel waard, stelt Aarts. Het verschil met een zogenaamde taal' is sowieso betrekkelijk. Een taal heeft een leger en een vloot, zei ooit een taalgeleerde. Aarts: "Een dialect is dus een taal die pech heeft gehad. Door economische en politieke omstandigheden is het Nederlands een taal die meer prestige heeft dan de andere dialecten in het land.'
Toch zit het met het prestige van het Mestreechs wel goed, weet de taalwetenschapper. De Maastrichtse tongval is niet uitsluitend tot den geringen burgerstand en eigenlijke volksklasse beperkt', schreef ene Winkler al in 1874 over het Mestreechs. En zo is het nog steeds, anders dan in andere delen van het land, heeft de taalwetenschapper gemerkt, Friesland uitgezonderd natuurlijk.
De in Maastricht geboren notaris spreekt het ook. Een goed teken, vindt Aarts. Want als dialecten uitsterven, zoals bijvoorbeeld het Gronings, begint die ontwikkeling zonder uitzondering bij de hogeropgeleiden.
Het Maastrichts wordt niet wezenlijk bedreigd, luidt Aarts' vaste overtuiging. Uit twee onderzoeken onder Maastrichtse scholieren kwam zelfs naar voren dat bijna alle scholieren het Mestreechs goed konden verstaan en dat een zeer groot deel het ook kon spreken.
-Import' betekent heus niet per definitie de dood in de pot, betoogt hij. "Het heeft natuurlijk gevolgen als mensen met prestige, zoals van de universiteit, het niet meer spreken. Maar als kinderen merken dat ze er niet echt bijhoren als ze het niet spreken, leren ze het zich snel aan. Op school of op straat. Mijn vrouw is ook een Maastrichtse met ouders van buiten, maar die heeft het wel geleerd. Of die sociale druk groot blijft, moeten we afwachten. Maar ik ben ervan overtuigd dat er hier over vijftig jaar nog volop Maastrichts wordt gesproken.'
Het boek Mestreechs. Eus moojertaol' kan tot 22 oktober bij voorintekening tegen gereduceerde prijs worden gekocht. Veldeke-Kring, Havenstraat 9, 6211 GJ Maastricht, rek.nr. 664399002. Prijs: 44.95 gulden. De officiële presentatie is op 14 november in de Bonbonnière.

vrijdag, 19 oktober 2001

Er is ook een artikel over dit onderwerp van Wim Kuipers (klik hier)