Eerste Algemeen Limburgs Woordenboek
nu gratis op het web

SITTARD, MAASTRICHT, maandag 26 03 2001 - Het eerste Algemeen Limburgs Woordenboek (Woordenboek van het AGL) staat nu op het internet.
Het woordenboek is samengesteld door de Werkgroep AGL (Algemeen Geschreven Limburgs) en is opgetekend in de (eenvoudige én eenduidige) eenheidsspelling die door de Werkgroep AGL is ontwikkeld.
Dit digitale woordenboek is niet alleen het grootste Limburgse woordenboek, met ca. 35.000 lemma's, maar het is ook geheel gratis te krijgen. De gebruiksmogelijkheden zijn legio. Iedereen die dat wil kan het boek downloaden.

De werkgroep AGL is een particulier initiatief, meer dan drie jaar geleden gestart omdat de initiatiefnemers het talmend en besluiteloos taalcultuurbeleid van de (provinciale) overheid beu waren. Terwijl het gebruik en daarmee het behoud van de karakteristieke Limburgse taal hollend achteruitgaat komt er geen enkel serieus initiatief van de grond. Vandaar dat de werkgroep in november 2000 een eigen website www.limburghuis.nl heeft geopend, die in de praktijk het enige aanspreekpunt is voor duizenden bezoekers, die informatie wensen over de Limburgse streektaal. Uit de reacties op de website www.limburghuis.nl is inmiddels gebleken dat niet alleen Limburgers maar ook Nederlanders 'van boven de rivieren' volop belangstelling hebben voor de Limburgse taal. Ook mensen uit Rotterdam, Den Haag, Dordrecht, Alkmaar, enz. hebben zich inmiddels aangemeld als lid van het AGL-platform. De werkgroep bereikt ook vele Limburgers overzee en ontvangt geregeld e-post uit Amerika en Australië.
De werkgroep AGL bereikt dus niet alleen geïnteresseerde Limburgers maar alle liefhebbers van beeldend (zuiders) taalgebruik. Daarom is het digitaal woordenboek ook een 'open' woordenboek waarmee deze mensen onbeperkt aan de slag kunnen.

Lage drempel
De werkgroep heeft er ook bewust voor gekozen dit woordenboek, dat duizenden uren onbezoldigd en ongesubsidieerd werk heeft opgeslorpt, volledig gratis aan te bieden. De werkgroep wil de taal immers promoveren en vindt dat de drempel daarvoor zo laag mogelijk moet zijn. Een gedrukt woordenboek van deze omvang zou al gauw meer dan honderd gulden kosten.

De werkgroep is bovendien géén 'taalcommissie' die (spellings)voorschriften wil opdringen. Dit woordenboek zal groeien met de aanvullingen van tientallen nieuwe medewerkers, zodat alsnog een inventaris ontstaat van de rijke Limburgse taal. Nieuwe woorden, aanvullingen, suggesties, correcties en kritiek zijn welkom. Ze worden in maandelijkse updates verwerkt zodat het woordenboek kan uitgroeien tot een waarachtig taalinstrument, waarvoor - volgens de werkgroep - zeker 60.000 woorden nodig zijn.

Eenheid
Het verschijnen van dit woordenboek is niet alleen een mijlpaal voor het Limburgs maar ook een noodzaak. De komende tien jaar zijn beslissend voor het voortbestaan van het Limburgs als aparte, zelfstandige, volwaardige en levende taal, die in heel Nederland aanvaard en gewaardeerd wordt. Om dit te bereiken moet er een eenheidstaal komen, althans een vrij verregaande eenheid, is de Werkgroep AGL van mening. Dat vergt een totaal andere denkwereld binnen Limburg. Het nauwkeurig beschrijven en koesteren van honderd verschillende dialecten leidt tot niets en zal afgedaan worden als achterhaald folklorisme. Het gaat om het Limburgs van nu, met alle kenmerken, ontwikkelingen en ook oudere woorden.

Dit woordenboek is het allereerste dat meer biedt dan de taal van één stad, gemeente, gewest of dorp. Het biedt een vrij compleet beeld van het Limburgs. Dat Limburgs moet levend en lenig genoeg zijn om zich te verjongen en vernieuwen. Volgens de Werkgroep AGL kan dat alleen maar als er in dat Limburgs voldoende en goed geschreven wordt.

Het woordenboek is daarom mede bedoeld voor schrijvers - van verhalen, liedjes, toneel, gedichten, maar ook voor een buut zit er prachtig materiaal in. Al die gebruikers kunnen een adequaat woord zoeken via Nederlandse of Limburgse ingangen. Tik boer in en er komt een schat aan verwante woorden en uitdrukkingen.

Bij sjolk (of schort) bijvoorbeeld vind je niet alleen de betekenis, maar meteen de uitdrukking: me kan zich baeter drieje (draaien) op ei lake es op eine sjolk (wie veel geld heeft kan zich makkelijker helpen dan iemand met maar weinig).

Voorlopig bestaat het woordenboek uit twee delen:
1. een handwoordenboek met betekenis, vervoeging en verbuiging
2. een spreekwoordenboek met uitdrukkingen, gezegden en idioom.
Beide boeken kunnen simultaan of afzonderlijk geraadpleegd worden.
Op termijn zullen aan deze boeken nog andere boeken toegevoegd worden. De Werkgroep AGL denkt hier o.m aan de etymologie (herkomst) van Limburgse woorden en synoniemen.

AGL en de Veldeke-spelling
AGL heeft niets tegen de Veldeke-spelling... echter: dit is géén spelling maar een transcriptie van (mogelijke) uitspraak. Veldeke laat het aan het trommelvlies van de luisteraar over hoe hij een woord mag spellen. Als men deze transcriptie voor het Nederlands zou toepassen kan men 'therapeut' en 'therapuit' spellen, 'goed' en 'choet', 'school' en 'sgool', enz.

Deze denkwereld is een eindeloos karwei voor socio-linguïsten maar heeft met de taal niks te maken. De echte kenmerken van een taal -zoals het Limburgs- zijn bijvoorbeeld de zinsconstructie, het idioom, de typerende meervoudsvorming (eine boum (boom), twie buim; eine waeg (weg), twie waeg). Ook de vorming van het verkleinwoord met klankverschuiving zit in het oude taalgeheugen ingebakken: hout, huitje; sjroef, (schroef), sjruufke. Die reikt zelf tot nieuwe woorden want een Limburger zal van een kleine astronaut automatisch een 'astronuitje' maken.
De spelling van deze taalmechanica is gewoon een (zuinig) systeem om met 26 letters het woord en vooral het woordbeeld eenduidig op papier te zetten.
Deze afspraak geldt voor alle talen, dus ook voor streektalen, minderheidstalen en dialecten. Het is, volgens de Werkgroep AGL, een misvatting om van de schrijver en de lezer te verwachten dat hij regels (of tekens) van de fonetica beheerst, zoals de dialectvereniging Veldeke het voorstelt.

Enkele technische gegevens.
Het woordenboek is verpakt in een Windows ASCII-file die met de bijgeleverde lijnbrowser gelezen kan worden.
Het kan actief onder de (Windows)tekstverwerker draaien.
Door het feit dat de lijnbrowser het bestand NIET opent maar enkel doorzoekt is de geheugenbelegging minimaal en hoeft het bestand (thans 4 mB) niet geopend te worden. Deze flexibele aanpak biedt ook de mogelijkheid het woordenboek voortdurend en onbeperkt uit te breiden of er andere woordenboeken aan te koppelen zonder dat de prestaties van de PC beïnvloed worden.
Het volstaat een zoekbegrip in te tikken en de gebruiker krijgt automatisch een lijst van lemma's waarin dit woord (deze 'string') voorkomt. Door een item in de lijst aan te klikken krijgt men de volledige informatie van het lemma.
Het woordenboek werkt in de twee richtingen: men kan zowel op Nederlandse als op Limburgse woorden zoeken. Ook kan men de zoekdrempel 'verlagen' als men bijvoorbeeld de juiste schrijfwijze van een woord niet kent. Dan wordt het woordenboek doorzocht op woorden die bij benadering met het zoekbegrip overeenstemmen.
Het is ook mogelijk zg. Boolean zoekfactoren voor fijnzoeken in te brengen (AND, OR, NOT).