Paul Prikken, voorzitter van de werkgroep AGL 16 06 2000
Interventie voor de vergadering van de Fracties van de Provinciale Staten te Maastricht over het initiatiefvoorstel van de PNL

Een zilveren deur aan een stal

Maastricht, 16 juni 2000

Geachte vergadering,

Misschien hebt u vorige zondag naar het televisieprogramma 'Buitenhof' op Nederland 3 gekeken. De columnist van de week, hoogleraar Ronald Plasterk1 veegde er de vloer aan met het Fries.

Terecht. Want het Fries, dat pretendeert een officiële taal te zijn, dat is dat niet. Vanuit de Friese dialecten is een kunstmatige eenheidstaal gemaakt, niet ontstaan. Maar, in 19561 kregen de Friezen het toch gedaan om met de wet Donker hun taal officieel te laten erkennen.

Toen zaten de Friezen pas echt met een probleem. Want uit de Waddenzee spoelen wel zieke zeehondjes aan, maar geen Friese woorden. Maar, van onderwijzer Klaas de Vries, die in 1905 het bintje2 kweekte, hadden de Friezen geleerd dat je van twee aardappelsoorten een nieuwe aardappel kunt maken. En wat met de aardappel gelukt was, dat deden ze ook met het Fries. Ze namen gewoon een Nederlands woord en ze kruisten dat met een malle schrijfwijze of een vermeende uitspraak. Van kilowattuur maakten ze kilowattoer, van provinciehuis maakten ze Provinsjehûs, van Commissaris van de Koningin maakten ze Kommissaris fan 'e Keningin. 'Van' dat schreven ze 'fan', 'vol' werd 'fol', 'vlot' werd 'flot', enzovoorts. Precies zoals dat door 80 procent van de Nederlanders wordt uitgesproken. Maar je schrijft het anders op, en dan is het Fries.

U ziet dat het niet moeilijk is om een officiële taal te maken, als je maar weet waar de aardappelen vandaan komen. Schrijven dat is een andere zaak.

Dat weten de Friezen ook. Daarom mogen leerlingen op de middelbare school bijvoorbeeld scheikunde laten vallen en het Fries als eindexamenvak kiezen. Die twee dat is ongeveer hetzelfde, alleen valt in scheikunde nog logica te ontdekken en in het Fries niet. Daarom is scheikunde ook gemakkelijker dan Fries en lopen er in Leeuwarden meer mensen rond die verstand hebben van scheikunde dan van Fries.

Maar, als je maar hard genoeg roept dat zo'n aardappel een eigen taal is, dan willen mensen dat ook nog geloven.

Zo geloven wij ook dat er hier nog Limburgs gesproken wordt. Het voetbalseizoen is nu voorbij, maar u moet toch eens op zondagmiddag naar de Limburgse voetbalverslagen op de radio luisteren. Die gaan in het Limburgs. Van grasmat maken ze graasmat, van scheidsrechter maken ze sjiedsrechter en een vrije trap dat is eine vriejen trap. Als de trap vrij is, hoeft u de lift niet te nemen..., begrijpt u?

U ziet dat in Limburg precies hetzelfde gebeurt als in Friesland: je neemt een Nederlands woord en je spreekt het anders uit of je schrijft het anders op. En klaar is Kees.

Of moet ik zeggen: 'klaor is kaas'???

Naja, 'de kees is in eder geval nog neet vaerdig!'. Met een voorstel om dit soort Limburgs tot enige status te verheffen gaan we ons hopeloos belachelijk maken. Daar is een Limburgse uitdrukking voor: ein zilvere deur aan eine sjtal hange.

Toen ik samen met Wim Kuipers4 in 1997 het initiatief nam om samen te werken aan een Algemeen geschreven Limburgs, kon ik niet bevroeden dat dit zou leiden tot een soort aardappelziekte, die met bevlogen woorden als 'et rech op Limbörgs' gepresenteerd zou worden. In deze vier woorden lees ik al twee keer taalkundige nonsens, die enkel voortkomt uit een misplaatste aandrang om taal zo exotisch mogelijk te spellen. Met andere woorden: Nederlands te camoufleren onder een vermeende Limburgse uitspraak of schrijfwijze. Het is voor de meeste mensen al niet leuk om Limburgs te lezen¼ , met dit soort escapades gaan we een grondige tegenzin tegen het Limburgs opwekken.

Tegenzin dat werkt ook zoals de aardappels: je kunt tegenzin kweken. En dan gaan we, net als in Friesland, de Limburgse bevolking in één klap tot analfabeet degraderen.

Dat affront wil ik de Limburgers niet aandoen.

Paul Prikken

1) Tekst bijgevoegd in bijlage

2) 1956 - In Friesland wordt het gebruik van de Friese taal in rechtszittingen mogelijk (wet Donker)

3) Hoofdonderwijzer Klaas L. de Vries uit Suameer kweekt in 1905 een nieuw aardappelras. Hij noemt het 'bintje' naar zijn leerlinge Bintje Jansma.

4) Zie bijgevoegd artikel 'Opiniepagina' van Dagblad de Limburger, donderdag 8 juni 2000.